د مهندسۍ د څانګې لنډه پیژندنه

په داسې حال کې  چې  افغانستان  نږدې ۱۰۰۰ کاله مخکې  د محلی  مهندسۍ  او دودونو درلودنکی و، د لومړي ځل لپاره په رسمی ډول د مهندسۍ په څانګه کې زده کړې په افغانستان کې  په مدرن ډول په ۱۳۴۶ کال کې د کابل پوهنتون د دانجینري پوهنځي په چوکاټ کې تاسیس شو او د زده کړې پنځه کلنه دوره یې پیل کړ. د انجنیری پوهنځي د نورو څانګو برخلاف د مهندسي څانګې ته مینه وال محصلین د خپلې زده کړې په لومړیو کلو کې تر ارزونې وروسته دغې څانګې ته پیژندل کیږي. وروسته له دو کلو یانې  په ۱۳۴۸ کال کې  ځینې اصلاحات ددغې څانګې په درسی پروګرام کې منځته راغلل او په پايله کې ددغې څانګې محصلان د لومړي کال تر ختمیدو او ځانګړې ازموینې وروسته  د دویم کال په پیل کې په رسمی ډول دغې څانګې ته شاملیږي  .

په افغانستان کې د پخوانی شوروی اتحاد د برید تر وخته پورې  په 1358 کال کې د کابل پوهنتون د انجینري پوهنځي د مهندسۍ څانګه د مهندسۍ په څانګه کې یو له لوړو تحصیلی موسسو څخه وو . تر ۱۳۶۰ کال وروسته د هغه وخت واکمنانو د کابل پوهنتون انجینري پوهنځي ته لږه پاملرنه درلوده . لږ منابع دغه پوهنځي ته ځانګړې کیده. دغه کار دوام درلود څو په ۱۳۶۴ کال کې  د کابل پوهنتون د انجینري پوهنځی دروازې  د محصلینو پرمخ  په پشپړ ه توګه  وتړله شوه. 

په  1368 کال کې د کابل پوهنتون انجینري پوهنځی د دویم ځل لپاره فعالیت پیل کړ.  نوي محصلان په دغه پوهنځي کې شامل شول . خو د لومړی دورې د محصلانو له فراغت نه مخکې په ۱۳۷۱ کال کې د کابل ښارد مجاهدینو لاسته ورغی او د پرله پسې جکړو له  امله د کابل پوهتنو ن چې ددغو جکړو په لومړي کرښه کې واقع وو،  د څو کلونو لپاره بیا وتړل شو.   

په  1374  کال کې د کابل پوهنتون  جګړو د ویجاړو په منځ کې د لږ منابعو او دير لږ شمیر استادانو سره  بیا فعالیت یی پبل کړ خو په ۱۳۷۵ کال کې د کابل ښار بیا د طالبانو تر برید لاندې راغې په ډیر لږ وخت کې طالبانه دغه ښار ونیول یو وار بل د کابل پوهنتون دروازې د محصلانو په مخ وتړل شو. 

در  1376 کال په پیل کې د طالبانو  دولت دا یی ومنل چې پوهنتونونه د دویم ځل لپاره خپل فعالت پیل کړي . خو د ځانګړي شرایطو لاندې چې دي غوښتل ځانګړې شرط دا وو چې انجونې د خپل لوړو زده کړو ځه محرومې پاتې شول په دغه دوره کې د مهندسۍ څانګه  په ډیرو بدو حالت کې  واقع وو . د استادانو شمیر یو تن ته رسیدلی و. درس  پرته د درسی کتابونو, ستدیو ګانو،  لابراتوارونو ، او او مناسبه فضا څخه تر ډیره حده د داوطلبو استادانو په بې امتیازه حمایت سره چې له بهر څخه  د تدریس لپاره راتلل، پرمخ بیول کیده.

په ۱۳۸۰ کال کې د د طالبانو د حکومت تر سقوط د نوی حکومت تر تاسیس وروسته په ټولو برخو کې د بیا جوړولو هڅې پیل شوې او د  انجینري پوهنځي د مهندسۍ څانګه نوي استادان استخدام کړ. په دې توګه تدرسی وضعیت په دغه پوهنځي کې مخ په ښه کیدو شو . 

په  1385 کال کې د کابل پوهنتون او د امریکا د متحده ایالاتو د کنساس ایالتی  پوهنتون سره د نړیوال بانک په حمایت  د توامیت یو تړون لاسلیک شو چې موخه یې د کابل پوهنتون د انجینري پوهنځي  د علمی ٬ فني اوداراي چارو پیاوړتیا وه. ددغه تړون په اساس د انجینري پوهنځي د مهندسۍ څانګه د کنساس پوهنتون د پروګرام جوړولو او ډیزاین سره توامیت پیل کړ. د کتابتون د تجهیز او د کابل پوهنتون د انجنیري پوهنځي د نورو برخو د بیا رغولو سربیره یو شمیر استادان د ماسټری د لاسته راوړلو په خاطر د کنساس ایالتی پوهنتون ته لاړل چې له دې جملې څخه د مهندسی څانګې درې تنه استادان هم شامل وو . دغو استادانو د ۱۳۹۰ کال په پسرلي کې خپلې د ماسټری زده کړې په بریا سره پای ته ورسولې او د مهندسی په څانګه کې یې خپل تدریس ته دوام ورکړل. ددغې څانګې یو بل استاد چې وکولای شو د فولبرایت له تحصیلي بورس لاسته راوړي او هم خپلې د ماسټري زده کړې د کنساس په ایالتی پوهنتون کې پای ته ورسوي . د مهندسی څانګې  درسی پروګرامونه  په ۱۳۸۶ کال کې د کنساس پوهنتون د متخصصینو له خوا نوی شو او د هغه تطبیق له ۱۳۸۷ کال څخه پیل شو . 

سر بیره په دې چې د انجنیري پوهنځي درې نورې څانګې د خپلو درسی د پروګرامون په بدلون کې د زده کړې دوره څلورو کلونو ته رالنډه کړه، خو د مهندسۍ څانګه د ځینو اړینو مضامینو ځایول  او د ځینو  غیرضروری  مضامینو لیرې  کول په خپل پرګرام کې او د خپل زده کړې  دوره یې ۵ کلنه وساتل.   

اوس مهال د انجنیري پوهنځی  ۱۳ رسمی استادانو لري چې له دې جملې څخه دوتنه ډاکټران، ۵ تنه ماسټران ٬ ۳ تنه د خپلې ماسټري په زده کړو بوخت او ۳ تنه لیسانس دي او په همدې ډول  ۴ تنه دواطلب استادان – یوډاکتراو درې تنه ماسټران - په ځینو مضامینو کې د دې څانګې د استادانو سره په تدریس کې مرسته کوي

د مهندسۍ څانګه د څلورو ستدیوګانو درلودنکې ده چې له دې جملې څخه درې ستدیوګانې د درسی صنفونو په ډول او یوه ستدیو د محصلینو د عملی کارونو لپاره کارول کیږي چې په دې ډول د مهندسۍ څانګه دوو نورو صنفونو ته اړتیا لري څو د خپلو ستدیو ګانو څخه د ټولګي په څیر نه بلکې د سټډیو په توګه کار واخلي.

 

 د یادونې وړ ده چې د مهندسۍ څانګه په خپل درسي نصاب کې سربیره پراړینو مضامینو دوه ډوله نور مضامین - یو د مسلکي انتخاب او بل یې غیر مسلکي انتخاب په نامه یادیږي، لري چې په لاندې توګه یې تشریح کوو:

  • مسلکي انتخابي مضامین هغه مضامین دي چې د پوهنځي په دننه کې تطبیقیږي. ددغو مضمونونو کود په هرسمسټر کې ټاکل کیږي. په انتخابي مسلکي مضامینو کې لاندې مضامین شامل دي:

-  AR-531برآورد,  AR-532پپه مهندسۍ کې مسلکي زده کړې. 

 

  • غرمسلکي انتخاب هغه مضامین دي چې کیدی شي له انجنیري پوهنځي نه بهر د امکاناتو پراساس دایریږي. لکه :

-  ښاری جغرافیه

- نقاشی  او خطاطی      

-  د ښار جوړولو اقتصاد

- د ښار جوړولو د قوانینو پیژندل  

 په مجموعی ډول د مهندسی څانګې محصلین د ۱۷۹ کریدت، د لکچر ٬ تمرین او ستدیو په ډول اخلي  اوپه مجموعی ډول په لاندې کتګوریو ویشل شوي دي:

  1. %61 تخصصی. مضامین
  2. %28  اساسی مضامین .
  3. %11  پوهنتون شموله مضامین

 

د مهندسی څانګې درسی نصاب

 د مهندسی څانګې لومړی سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع  

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

پوهنتون شموله مشمون

ادبیات

نلري

 

2

2

3

انگلیسی 1

ENGL101

اساسی

انجنیری

نلري

2

0

4

4

ریاضی 1 (Calculus I)

MATH101

اساسی

انجنیری

نلري

 

6

1

3

تخنیکي رسم

ME101

پوهنتون شموله مضمون

انجنیری

نلري

 

3

2

3

د انجنیری او کمپبوټر مبادی

EE101

اساسی

انجنیری

نلري

2

3

3

4

د انجنیری فزیک - 1

PHYS101

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقا فت

IS101

پوهنتون شموله مضمون

انجنیری

نلري

 

0

1

1

د افغانستان تاریخ

HIST101

 

 

 

4

14

14

19

مجموع

 

 

 

 

دمهندسي څانګې دووم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع  

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

پوهنتون شموله مضمون

ادبیات

انگلسی 1

 

2

2

3

انگلیسی 2

ENGL102

اساسی

انجنیری

ریاضی 1

2

0

4

4

ریاضی 2 (Calculus II)

MATH102

اساسی

ساینس

نلري

 

3

2

3

د انجنیری کیمیا

CHEM101

تخصصی

انجنیری

تخنیکي رسم

 

6

1

3

 مهندسی ترسیمات 1

AR 109

اساسی

انجنیری

د انجنیری فزیک-1

2

3

3

4

د انجنیری فزیک 2 (حرارت)

PHYS102

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS102

 

 

 

4

14

14

18

مجموع

 

 

 

 

 

 

 د دمهندسی څانګې درییم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع  

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

مهندسی ترسیمات 1

 

9

1

4

د مهندسی طراحی 1

AR201

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

2

2

 د مهندسی تاریخ 1

AR213

پوهنتون شموله مضمون

ادبیات

انگلسی 2

 

2

2

3

انگلیسی 3

ENGL203

اساسی

انجنیری

نلري

2

0

3

3

ستاتیکس

CE201

تخصصی

انجنیری

نلري

 

4

0

2

د مهندسی  سکیچ 1

AR211

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS203

تخصصی

هنرها

نلري

 

4

0

2

 په مهندسی کې د رنګونو کارول

AR229

 

 

 

2

19

9

17

مجموع

 

 

 

 د دمهندسی څانګې څلورم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع  

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

طراحی مهندسی 1

 

9

1

4

طراحی مهندسی 2

AR202

پوهنتون شموله مضمون

ادبیات

نلري

 

2

2

3

انگلیسی 4

ENGL204

تخصصی

انجنیری

انگلسی 2

 

0

2

2

 د مهندسی تاریخ 2

AR214

اساسی

انجنیری

نلري

2

3

3

4

د  موادو مقاومت

CE 202

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

ساختمان 1

AR216

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS204

تخصصی

انجنیری

نلري

 

4

0

2

سکیچ مهندسی 2

AR212

 

 

 

2

18

12

19

مجموع

 

 

   دمهندسی څانګې پنځم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع کونکې

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

طراحی مهندسی 2

 

9

2

5

طراحی مهندسی 3

AR 303

تخصصی

انجنیری

 د مهندسی تاریخ 2

 

0

2

2

 د مهندسی تاریخ 3

AR 315

تخصصی

انجنیری

ساختمان 1

 

0

3

3

ساختمان 2

AR 317

اساسی

انجنیری

نلري

 

6

1

3

سروی 1

CE 304

اساسی

انجنیری

نلري

2

0

4

4

د سترکچرونو  تحلیل

CE 302

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS305

 

 

 

2

9

13

18

مجموع

 

   مهندسی څانګې شپږم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع کونکې

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

طراحی مهندسی 3

 

9

2

5

طراحی مهندسی 4

AR304

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 د چاپیریال  پایدار سیستم

AR318

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 تخنیکی تجیهزات  1

AR319

اساسی

انجنیری

نلري

 

3

3

4

کانکریت 1

CE306

اساسی

انجنیری

سروی 1

 

6

1

3

سروی 2

CE309

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS306

 

 

 

 

18

13

19

مجموع

 

 

 د مهندسی څانګې اووم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع کونکې

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

طراحی مهندسی 4

 

9

2

5

طراحی مهندسی 5

AR405

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 په مهندسی کې د کیمپوټر کارول

AR428

تخصصی

انجنیری

تخنیکی  تجهیزات 1

 

0

3

3

تجهیزات تخنیکی 2

AR420

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

غیر مسلکی انتخاب

AR4XX

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 د ټولنې او چاپیریال طراحی

AR422

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS407

 

 

 

 

9

15

18

مجموع

 

 

 د مهندسی څانګې اتم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع کونکې

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

د مهندسی  طراحی 5

 

9

2

5

طراحی مهندسی 6

AR406

تخصصی

انجنیری

نلري

 

3

2

3

 د سیمې پروګرام جوړول او طراحی

AR423

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 د ښار جوړولو تیوری

AR424

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 داخلی طراحی

AR425

اساسی

انجنیری

نلري

2

0

3

3

 د فولادی عناصرو تیوري

CE308

پوهنتون شموله مضمون

شرعیات

نلري

 

0

1

1

اسلامی ثقافت

IS408

 

 

 

2

12

14

18

مجموع

 

 

 

 

 

 دمهندسی څانګې نهم سمسټر

 

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع کونکې

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

د مهندسی  طراحی 6

 

9

2

5

د مهندسی  طراحی 7

AR507

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

 په مهندسی کې  سیمینارونه  

AR526

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

2

2

د پروژې بررګرام جوړول

AR527

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

4

4

مسلکی انتخاب

AR5xx*

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

غیر مسلکی انتخاب

AR5xx*

 

 

 

 

9

14

17

مجموع

 

دا مضمونونه کولای شی د مضمون په اساس مختلف کود ولري

 د منهدسي څانګې لسم سمسټر

 د مضمون کتګوری

 د تدریس مرجع کونکې

پیش شرط

تمرین

ستدیو

لکچر

کریدیت

 د مضمون نوم

 د مضمون کود

تخصصی

انجنیری

د ښآر جوړولو تیوری

 

9

2

5

د ښار طراحی

AR508

اساسی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

د ساختمان مدیریت

CE412

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

2

2

د هنر تاریخ

AR530

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

4

4

مسلکی  انتخاب

AR5xx*

تخصصی

انجنیری

نلري

 

0

3

3

غیر مسلکی  انتخاب  

AR5xx*

 

 

 

 

9

14

17

مجموع

 

 

دا مضمونونه کولای شی د مضمون په داساس مختلف کود ولري *