تاریخچه پوهنځی انجنیری - پوھنتون کابل

تاریخچه پوهنځی انجنیری

طرح بنیانگذاری پوهنځی در چوکات پوهنتون کابل در سال 1956 میلادی به اجرا گذاشته شد. قبل از سال 1956 میلادی، انجنیران افغان در خارج از کشور عمدتا در کشورهای اروپایی، غربی و ایالات متحده امریکا تحصیل می کردند.

در ابتدای سال 1956 میلادی در پوهنځی علوم طبیعی پوهنتون کابل یک دیپارتمنت به نام دیپارتمنت انجنیری تاسیس گردید. برای دور اول به تعداد 23 شاگر افغان درین دیپارتمنت انجنیری تازه تاسیس شده ثبت نام کردند و بر مبنای یک قرارداد بین دولت افغانستان و اداره انکشاف بین المللی ایالات متحده امریکا (USAID)، همکاری و توامیت دیپارتمنت انجنیری به پوهنتون وایومینگ (Wyoming University) داده شد.

در سال 1958 میلادی یک پوهنځی مشترک به نام "پوهنځی زراعت و انجنیری" در چوکات پوهنتون کابل تاسیس و جایگزین دیپارتمنت انجنیری پوهنځی علوم طبیعی گردید و یک کوریکولم چهار ساله برای این فاکولته در نظر گرفته شد.

یک سال بعد فقط چهار نفر تحصیلات شان را موفقانه تکمیل نموده و به درجه لیسانس (B.Sc.) در رشته انجنیری عمومی فارغ التحصیل گردیدند.

در سال 1963 میلادی این پوهنځی مشترک به دو پوهنځی انجنیری و زراعت جدا گردیده، هر کدام به حیث یک نهاد مستقل اکادمیک تحت نامهای پوهنځی انجنیری و پوهنځی زراعت به فعالیت آغاز نمودند. درین سال قرارداد پوهنتون وایومینگ ختم گردید و تیم انجنیری ایالات متحده United States Engineering Team (USET) مسوولیت را به عهده گرفتند. تیم متذکره شامل Educating Development Center, Newton Center, Massachusetts و همچنین یازده انیستیتیوت تحصیلات عالی امریکایی که عبارت بودند از: پوهنتون پوردو، انیستیتیوت تکنالوژی استیون، انیستیتیوت تکنالوژی جورجیا، پوهنتون سین سیناتی، پوهنتون کیمگی - میلان، پوهنتون ایالتی کارولینای شمالی در رالی، انستیتیوت تکنالوژی الینویز، پوهنتون لیهای، پوهنتون نوتردام، پوهنتون واشنگتن (سنت لویس)، و پوهنتون رایس بود. ازین جمله پوهنتون رایس در کنسورسیوم متذکره از همان ابتدا سهم نگرفت.

از سال 1967 میلادی تا سال 1978 میلادی کورسهای سه ماهه زمستانی تحت عنوان Pre-Engineering Courses برای شاگردان سال اول آغاز گردید. عمدتا مضامین ریاضی و فزیک در این کورسها تدریس می گردید.

در سال 1968 میلادی در اثر تلاشهای مشترک دولت افغانستان و ایالات متحده امریکا اولین مرکز زلزله در سطح ملی در پوهنتون کابل تاسیس گردیده به وسایل و تجهیزات مدرن و سایر امکانات و تسهیلات مورد ضرورت مجهز گردید. پوهنځی انجنیری و کمیته زلزله آن مسوولت بهره برداری، نگهداری، حفظ و مراقبت، پیش بینی و ثبت تمام فعالیتهای این مرکز را به عهده داشت. در سال 1976 میلادی قرارداد این مرکز تمدید گردیده توسعه و مدرن سازی این مرکز در نظر گرفته شد. این مرکز تا سال 1990 میلادی به فعالیت خویش ادامه داد.

در سال 1970 میلادی کوریکولم چهار ساله انجنیری به کوریکولم پنج ساله تبدیل گردید. آخرین دور شاگردانی که تحت کوریکولم چهار ساله تحصیل کرده بودند در سال 1972 میلادی و اولین دور شاگردانی که تحت کوریکولم پنج ساله تحصیل کرده بودند در سال 1973 میلادی فارغ التحصیل گردیدند. کوریکولم پنج ساله شامل نه سمستر و شش ماه دوره آموزش عملی بود.

همچنین در سال 1970 میلادی یک مرکز به نام Center for Engineering Consultation, Scientific Advices and Applied Research (CECSAR)  رسما در چوکات پوهنځی انجنیری آغاز به کار کرد. اهداف عمده این مرکز عبارت بودند از:

  • ارایه مشاوره علمی و انجنیری به ادارات، موسسات خصوصی و اشخاص.
  • تهیه نورمها و ستندرد هایی که قابل تطبیق در سراسر کشور باشد.
  • جستجو و پیدا کردن راه حل برای مشکلات عملی و انجنیری که به این مرکز راجع می شد.
  • اجرای تستهای لابراتوار بالای مواد ساختمانی.
  • اجرا، تنظیم، و تسهیل پروژه های تحقیقی.
  • دیزاین و ارزیابی پروژه های انجنیری دولتی و خصوصی.

مرکز سکسار (CECSAR) تا سال 1981 میلادی که نظر به شرایط عمومی حاکم بر کشور پوهنځی انجنیری به از بین رفتن تدریجی مواجه گردید، به فعالیت خویش ادامه داد.

در سال 1974 میلادی قرارداد توامیت USET به پایان رسید و پوهنتون نبراسکا با حمایت نسبتا کمتر جای آن را گرفت. در سال مذکور یک دیپارتمنت جدید که قبلا در چوکات پوهنځی تعلیم و تربیه و بعدا در پوهنځی علوم طبیعی فعالیت می کرد به پوهنځی انجنیری منتقل گردید. هدف تاسیس این دیپارتمنت تربیه معلمان مسلکی برای مکاتب مسلکی در رشته های تکنالوژی سیول، تکنالوژی برق، تکنالوژی ماشین آلات و تکنالوژی اتومیکانیک بود. نصاب تعلیمی چهار ساله برای این دیپارتمنت در نظر گرفته شده بود.

در سال 1976 میلادی یک ساختمان دیگر به مساحت 3000 متر مربع نیز اعمار گردید و تعداد جدیدالشمولان به 900 نفر افزایش یافت در حالی که پیش از آن بین 100 تا 150 نفر بود. این افزایش به دلیل آن صورت گرفت که نیاز بیشتر به انجنیران برای گسترش ساخت و ساز در پلان انکشافی ملی پنج ساله پیش بینی شده بود.

به خاطر تغییرات جدید سیاسی که توسط احزاب دموکرات خلق و پرچم روی دست گرفته شده بود، تیم پوهنتون نبراسکا در ختم سال 1978 میلادی کشور را ترک کرد.

از آغاز تاسیس کالج انجنیری تا سال 1978 میلادی نظر به توجه جدی دولت و همکاری پوهنتونهای مختلف ایالات متحده امریکا، این کالج یکی از معتبر ترین و مشهور ترین کالجهای انجنیری در منطقه بود. دیپلوم اعطا شده از طرف آن، لیسانس (B.Sc.)، به حیث یک دیپلوم ستندرد و قابل قبول در سطح منطقوی و بین المللی شناخته می شد. لسان تدریس از تاسیس تا سال 1978 میلادی انگلیسی بود. در سال 1978 میلادی به تعداد 65 استاد که از آن جمله 20 استاد به درجه داکتری (Ph.D.)، 25 استاد به درجه ماستری (M.Sc.) و 20 استاد به درجه لیسانس (B.Sc.) در پوهنځی انجنیری مصروف تدریس بودند. در این سال لابراتوارهای ذیل مجهز به مواد و وسایل در دسترس محصلان قرار داشت:

  • لابراتوارهای انجنیری برق: لابراتوار الکترونیک، لابراتوار تحلیل سرکت، لابراتوار انرژی کانورژن، لابراتوار پاور و لابراتوار فزیک.
  • لابراتوارهای انجنیری میخانیک: لابراتوار میخانیک عمومی، لابراتوار دراوینگ، لابراتوار پروسه تولید، لابراتوار انجن های احتراق داخلی، لابراتوار HVAC، لابراتوار کیمیا و شاپ ماشین.
  • لابراتوارهای انجنیری سیول: لابراتوار مقاومت مواد، لابراتوار خاک و کانکریت، لابراتوار سروی، لابراتوار هایدرولیک، لابراتوار میخانیک سیالات و لابراتوار جیولوجی.
  • ستدیوهای مهندسی: ستدیوی مهندسی و ستدیوی دیزاین.

در سال 1979 میلادی زبان تدریس از انگلیسی به زبانهای رسمی کشور— دری و پشتو—تبدیل شد.

در سال 1981 میلادی ضعیف شدن تدریجی کالج انجنیری آغاز گردید و آخرین دور محصلان این پوهنځی در سال 1985 میلادی فارغ التحصیل گردیدند. پس از آن دروازه پوهنځی انجنیری بروی شاگردان بسته شد و استادان این کالج به سایر کالجهای پوهنتون کابل تقسیم شدند.

در سال 1989 میلادی برای بار دوم پوهنځی انجنیری شروع به فعالیت نموده شاگردان توانستند در شروع سال تحصیلی 1990 میلادی در این پوهنځی ثبت نام نمایند. درین سال درسهای با منابع بسیار محدود آغاز گردید.

از سال 1992 میلادی تا سال 1995 میلادی در اثر منازعات داخلی دروازه کالج انجنیری به صورت رسمی بسته نبود ولی اداره، کارمندان و محصلان این پوهنځی از یک گوشه شهر به گوشه دیگر انتقال می کردند و این یکی از بد ترین دوره های اکادمیک در افغانستان به حساب می آید. طی این سالهای بحران داخلی تمام ملکیتهای این پوهنځی یا سوخت، یا چور شد و یا تخریب گردید.

از سال 1996 میلادی تا نوامبر 2001 میلادی طالبان به قدرت رسیدند و در دوره حاکمیت آنها دختران اجازه رفتن به مکاتب و پوهنتونها را نداشتند. طی این دوره کالج انجنیری به صورت بسیار ضعیف به فعالیت خویش ادامه داد و به منابع مالی و بشری محدود دسترسی داشت.

در سال 2002 میلادی بعد از ختم حاکمیت طالبان و با شروع حکومت انتقالی این کالج با 35 استاد که از آن جمله یک نفر دارای درجه داکتری (Ph.D.) و هفت نفر دارای درجه ماستری (M.Sc.) و 750 محصل در چهار دیپارتمنت به فعالیت اکادمیک خود ادامه داد. تعمیر این پوهنځی خیلی خراب بود و در صنفها به تعداد کافی چوکی وجود نداشت. در جریان این سال و بعد از آن قدمهای کوچکی در راستای بازسازی این پوهنځی با کمک دولت، سکتور خصوصی و موسسات بین المللی برداشته شده است.

از سال 2007 میلادی تا امروز پوهنتون ایالتی کنزاس همکاری با این پوهنځی را شروع کرد ( با تمویل بانک جهانی) که مرحله اول آن در سال 2010 میلادی ختم شد.

پنجسال قبل نصاب درسی پوهنځی انجنیری پوهنتون کابل تجدید نظر ګردیده و پروګرام پنجساله پوهنځی انجنیری چهارسال پیش به پروګرام تبدیل شد و امسال (۱۳۹۰ هجری شمسی) محصلین سال اخیر دوره پنجساله این پوهنځی مصروف سمستر اخیر شان میباشد و پوهنځی انجنیری برای فراغت اولین دوره پرګرام چهارساله پوهنځی آماده ګی میګیرد. 

یادداشت: در سال 2011 محصلین صنوف چهارم و پنجم همزمان فارغ گردیدند و سیستم کریدت تنها برای صنوف اول سر از سمستر بهاری 2012 آغاز گردید.